Steenhommel

De steenhommel (Bombus lapidarius) is een algemene hommelsoort die je in tuinen, bermen en natuurgebieden kunt tegenkomen. Hij vliegt van maart tot in oktober. Door het zwarte lijf met een opvallend rood achterlijfspuntje is deze hommel vaak goed te herkennen.

Hoe herken je een steenhommel?

Koninginnen en werksters zijn meestal bijna helemaal zwart en hebben een felrood achterlijfspuntje. Mannetjes hebben vaak ook wat gele beharing op de kop of een lichte band op het borststuk, maar het rode achterlijfspuntje blijft het meest opvallend. Ook de rode koekoekshommel en de grashommel hebben een rood achterlijf. De rode koekoekshommel herken je aan donkere vleugels en een grote, vierkante kop, en bij de grashommel zijn de haren op de achterpoten rood in plaats van zwart.

Verschil mannetje en vrouwtje

Mannetjes en vrouwtjes lijken op elkaar, maar het vrouwtje (koningin en werksters) kan steken en is meestal steviger gebouwd. Mannetjes kunnen niet steken en verschijnen vooral later in het seizoen, wanneer ze op zoek gaan naar een partner.

Grootte van de steenhommel

Een steenhommel is een middelgrote tot grote hommelsoort. De werkster is meestal 12 tot 16 millimeter lang, het mannetje ongeveer 14 tot 16 millimeter en de koningin 20 tot 22 millimeter.

Leefwijze van de steenhommel

De steenhommel is een sociale hommel en leeft in een kolonie met één koningin en meerdere werksters. In de loop van het seizoen worden ook mannetjes en jonge koninginnen geboren. De soort is over het algemeen rustig en steekt vooral bij verstoring, bijvoorbeeld als je hem vastpakt of vlak bij het nest komt. Zeldzaam is hij niet: de steenhommel staat niet op de Rode Lijst, al telden vrijwilligers van het Meetnet Hommels er in 2024 opvallend weinig.

Wat eet de steenhommel?

De steenhommel heeft een korte tong. Hij kiest daarom bloemen waar hij makkelijk bij de nectar kan, zoals witte klaver, rolklaver, paardenbloem, honingklaver en bieslook. In het voorjaar vind je hem ook op bloeiende fruitbomen en meidoorn. Op de foto zit een steenhommel op citroengele honingklaver.

Wijze van nestelen

Steenhommels nestelen vaak op beschutte plekken, bijvoorbeeld onder stenen, tussen wortels of in oude muizenholen. Daar dankt de soort ook zijn naam aan: lapidarius komt van het Latijnse lapis, steen. Het nest bestaat uit waspotjes waarin voedsel en larven worden opgeslagen. In de zomer telt een nest 100 tot 300 hommels. Aan het einde van het seizoen sterft de kolonie uit en overwinteren alleen jonge koninginnen. In het voorjaar begint zo’n koningin helemaal alleen aan een nieuw nest, als de eerste krokussen bloeien. Tot haar eerste werksters uitvliegen, haalt ze zelf nectar, bouwt ze de waspotjes en houdt ze haar broed warm.

Zo help je de steenhommel

Je helpt de steenhommel met bloemen die bloeien van het vroege voorjaar tot de late herfst, zodat er het hele seizoen voedsel is. Laat paardenbloemen en klaver in je gazon staan, of haal een paar tegels weg voor bijenplanten. Kies inheemse planten en biologische bollen met het bio-logo, zonder gif. Meer tips vind je bij Plant zelf. Je kunt ook een hommel adopteren.

Andere hommels

Lees ook over de aardhommel, akkerhommel, boomhommel, tuinhommel en weidehommel.

(Foto door Pieter van Breugel)