De bijensterfte in Nederland
De laatste jaren is de bijensterfte in Nederland meerdere keren in het nieuws geweest. Het gaat namelijk niet goed met de bijen in ons land. Verschillende wilde bijensoorten en hommels nemen flink in aantallen af en sommige soorten worden zelfs met uitsterven bedreigd. Hoe heeft het zo ver kunnen komen? En wat kunnen we doen om de bijen in Nederland een handje te helpen?
Jaarlijks onderzoek naar bijensterfte
Om goed te kunnen volgen hoe het met de bijen gaat, voeren we elk jaar een uitgebreid bijensterfteonderzoek uit. In dit onderzoek brengen we in kaart hoeveel bijenvolken de winter doorkomen, waar de grootste verliezen optreden en welke verschillen er zijn per regio. Dit doen we samen met imkers uit heel Nederland.
De resultaten geven een duidelijk beeld van de ontwikkelingen door de jaren heen. Zo zien we niet alleen dat de wintersterfte is toegenomen, maar ook dat de oorzaken steeds beter te herkennen zijn. Denk aan regionale verschillen, weersinvloeden en de rol van ziekten en voedselbeschikbaarheid. Deze inzichten helpen imkers, onderzoekers en beleidsmakers om gerichter maatregelen te nemen.
Elk rapport bevat cijfers over wintersterfte, uitleg bij opvallende trends en ervaringen van imkers uit verschillende provincies. Door de onderzoeken naast elkaar te bekijken, ontstaat een duidelijk beeld van hoe de bijenstand zich ontwikkelt en waar extra aandacht nodig is.
Resultaten per jaar
We vinden het belangrijk om transparant te zijn over de cijfers. Daarom zijn alle onderzoeken per jaar openbaar en terug te lezen.
Bijensterfte
Signalering bijensterfte winter 2023–2024
Signalering bijensterfte winter 2024–2025
Pesticidenonderzoek
Wintersterfte
Veel insecten hebben niet zo’n lang leven. Meestal worden ze tussen de 6 maanden en een jaar oud. Dit geldt ook voor veel bijen. Lang niet alle bijen sterven in de winter. Er zijn namelijk jonge bijen die zich, aan het eind van het seizoen, voeden met eiwitten uit gefermenteerd stuifmeel dat was opgeslagen. Hierdoor bouwen ze veel vet en eiwitten op en kunnen ze de winter overleven. Dit noemen we ook wel winterbijen. Deze winterbijen zorgen vervolgens weer voor een nieuwe generatie honingbijen in het voorjaar.
Maar niet alle bijen overleven de winter. Vooral in dat seizoen sterven er jaarlijks veel bijen, door het einde van hun levensduur of een gebrek aan voedsel. Gemiddeld ligt de bijensterfte in de winter rond de 10%, maar dit percentage is de laatste jaren continu toegenomen. Tegenwoordig ligt de sterfte eerder rond de 20% en is er veel verschil tussen de provincies in ons land qua sterfte.
Oorzaken van bijensterfte
De toegenomen bijensterfte wordt wereldwijd onderzocht en is onderdeel van veel discussies in de afgelopen jaren. Door dit te laten onderzoeken zijn overheden, wetenschappers en bijenhouders over de hele wereld tot een paar verschillende factoren van de sterfte van honingbijen en hommels gekomen.
Sterfte koningin
Een bijenvolk heeft, zoals je misschien wel weet, diverse rangen en standen. Zo bestaat een volk uit de darren, oftewel de mannelijke bijen, de werksters en één koningin. Deze koningin is heel belangrijk, want ze zorgt voor orde en rust in de bijenkast en brengt de nieuwe bijen voort. Ze legt behoorlijk wat eitjes en houdt zo de kolonie is stand.
Als de bijenkoningin sterft, kan het bijenvolk eigenlijk niet functioneren. Daarom moet er een nieuwe koningin komen. Soms kan de bijenkolonie dit zelf regelen, soms komen hier imkers aan te pas. Als er echter geen nieuwe bijenkoningin komt, sterft het bijenvolk in dat nest uit.
Verschillende pesticiden
Eén van de mogelijke oorzaken van de sterfte onder bijen is het gebruik van verschillende pesticiden in de landbouw. Om gewassen te beschermen tegen plagen, ziekten en ongedierte worden vaak gewasbeschermingsmiddelen, oftewel pesticiden, gebruikt. Deze pesticiden zijn helaas niet zo gezond voor de bijen.
De bijen kunnen blootgesteld worden aan deze pesticiden als ze rondvliegen op het moment van besproeien, maar ze kunnen de pesticiden ook binnenkrijgen via het pollen en het nectar van bloemen. Hierdoor vindt er sterfte plaats onder de honingbijen.
Varroamijt
Een andere grote bedreiging van de bijenpopulatie is de varroa mijt. Deze varroa mijten zijn parasieten die zich vastklampen aan volwassen bijen. Hierdoor komen ze terecht in een nest en kunnen ze zich volop voeden met bijenbloed en de larven van bijen. Dit verzwakt de bijen en zo zorgt de varroa mijt uiteindelijk voor bijensterfte en een afname van de bijenstand door alle dode bijen in het nest.
Droge zomers
Je hebt het vast wel gemerkte de afgelopen jaren: de zomers zijn steeds vaker heel warm en erg droog. Dat vind je misschien zelf prettig, maar voor de bijenstand zijn deze droge zomers echt funest. Door deze aanhoudende droogte is er namelijk een beperking qua voedselvoorziening voor bijen en hommels.
Veel gewassen kunnen niet tegen de droogte en planten en bloemen produceren minder nectar en stuifmeel. Hierdoor hebben bijen zelf minder voedsel, maar worden de bijen ook ondervoed en zwak geboren, waardoor ze minder kans hebben op het overleven van de winter.
Tekort aan stuifmeel
Bijen hebben nectar en stuifmeel nodig. Dit gebruiken ze als voedsel voor zichzelf en voor hun larven. Dit verzamelen ze door te vliegen van bloem naar bloem (en daarmee dragen ze bij aan bestuiving). Het is daarom belangrijk dat er voldoende struiken en bloemen in de omgeving zijn.
Door de manier waarop landbouw tegenwoordig wordt bedreven en het eenzijdige landschap is er in veel gebieden weinig te halen voor bijen. Door een gebrek aan nectar en stuifmeel komen veel bijenvolken in gevaar.
Opkomst Aziatische hoornaar
De laatste jaren wordt de Aziatische hoornaar steeds vaker gespot in ons land. Deze grote wesp is niet alleen erg lastig, maar is ook een grote bedreiging voor de inheemse insecten in ons land. De hoornaar jaagt namelijk op insecten om zelf te overleven. Dit kan een fikse bedreiging zijn en mogelijk een oorzaak zijn van de dode bijen in Nederland.
''Brandbrief over pesticiden in fruitteelt: gevaar voor bijen''
Als de bij van de aarde verdwijnt, heeft de mens nog maar vier jaar te leven, een uitspraak die wordt toegeschreven aan Albert Einstein. Sonne Copijn, imker en bestuurder bij stichting Bee Foundation schreef een brandbrief aan de Tweede Kamer om haar zorgen te uiten over de bijenpopulatie. Uit een studie van de Wageningen Universiteit blijkt dat er heel veel pesticiden zijn aangetroffen in honing, bijenwas en dode bijen. Het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) claimt dat de bijen geen last hebben van de toegestane pesticiden en dat blijkt dus niet te kloppen. De bijenpopulatie neemt sterk af. Bron: Eemland1/Nieuwsplein33.
Radio interview van vrijdag 30 mei 2025, met Sonne Copijn en Tim van Scheijen en Benthe Bronkhorst van Eemland1.
Wat kun jij doen om de bijen te helpen?
Omdat er de laatste jaren steeds meer onderzoek wordt gedaan naar de bijensterfte, en er veel meer bekend is over de oorzaken van de sterfte, is er gelukkig ook meer bekend over wat we hieraan kunnen doen. Zo kunnen ook jij en ik ons steentje bijdragen en de bijen een handje helpen.
Kies voor natuurlijke bestrijdingsmiddelen
Heb jij een tuin en wil je jouw gewassen graag vrij houden van plagen, ziekten en vervelende beestjes? Gebruik dan bij voorkeur natuurlijke bestrijdingsmiddelen en natuurlijke vijanden om je gewassen te beschermen en vermijd pesticiden. Zo voorkom je dat de bijen in de buurt ziek worden en sterven door het binnenkrijgen van deze pesticiden.
Je kunt luizen op je bloemen bestrijden met lieveheersbeestjes, kikkers en padden in je tuin doen wonderen tegen muggen en vogels zijn gek op slakken en rupsen. Dat is nog eens een natuurlijke manier om ongedierte te bestrijden!
Plant bloemen
Zorg ervoor dat jouw tuin een oase is voor insecten. Zet bloemen, struiken en kruiden die erg geliefd zijn onder bijen in je tuin: bij voorkeur inheemse planten. Zorg dat je tuin in alle seizoenen interessant is voor de bijen, van het voorjaar tot de winter. Zo hebben de winterbijen ook altijd iets voorhanden en draag je bij aan een gezond ecosysteem in jouw buurt.
Maak van jouw tuin een fijne habitat
Veel bijen die je rond ziet vliegen maken onderdeel uit van een bijenkast van een lokale imker, maar dat geldt lang niet voor alle bijen. Er zijn namelijk zoveel bijen en hommels en allemaal leven ze op hun eigen manier en hebben ze hun eigen voorkeuren.
Creëer daarom een fijne habitat in jouw tuin om al deze bijensoorten een veilig onderkomen te bieden. Zet een insectenhotel neer en laat natuurlijke materialen lekker liggen. Hier kunnen insecten namelijk heerlijk schuilen.
Zorg voor water in je tuin
Ook bijen hebben water nodig om te overleven. Alhoewel ze meestal voldoende vocht krijgen uit de nectar dat ze verzamelen, zullen ze op warme dagen ook op zoek gaan naar andere bronnen voor water. Daarom is het slim om een klein schaaltje met water in je tuin te zetten voor dorstige insecten. Zorg dat het een ondiep laagje is en leg er desnoods takjes en steentjes in, zodat de beestjes niet verdrinken.
Ondersteun de lokale imkers
Haal jij je honing en andere bijenproducten in de supermarkt of op de markt? Overweeg dan eens een lokale imker te bezoeken voor jouw honing. Overal in ons land zijn imkers actief met hun eigen honingbijen en bijenkasten. Ze houden de lokale bijenstand op peil en doen hun best om bij te dragen aan de biodiversiteit. En hun verse honing is echt een aanrader!
Bijensterfte besproken in radio en nieuws
Live reportage 'Aan tafel' tussen Robert Jan Booij van RTV Utrecht en Sonne Copijn
Luister hier het radio interview van woensdag 14 mei tussen Robert en Sonne tijdens hun wandeling door de Bijenoase van Groenekan.
Met als kers op de taart dat een zwerm aanvliegt op het moment dat er gepleit wordt voor Rechten van de Bij, pesticidevrij eten en een uitnodiging om je aan te sluiten bij de zwerm. Deze bijenzwerm kwam het pleidooi versterken...!
Massale bijensterfte in Utrecht, imker roept op: ‘Pas pesticidenbeleid aan’
Op maandag 12 mei publiceerde RTV Utrecht een artikel over de massale bijensterfte die in geen enkele provincie zo hoog is gebleken als in Utrecht. Diezelfde dag publiceerde de NOS het artikel als in het nationale nieuws.
Fragment: Bijensterfte blijft extreem hoog
NOS Radio 1 Journaal
Ook dit jaar concludeert de Bee Foundation dat de sterfte van honingbijenvolken extreem hoog is. En deze trend is nog altijd niet gekeerd. De helft van de imkers heeft te maken met sterfte.
Verslaggever Harro Brouwer sprak een imker die thuis een paar korven heeft, maar ook in heel het land komt.
Sonne Copijn van de Bee Foundation over de sterfte.
Geen gif in je mond,
Geen gif in de grond,
Wij blij,
Bij blij.
